Khi quyết định cho con học cờ vua, phụ huynh thường chọn lớp theo ba tiêu chí dễ thấy nhất: gần nhà, có người quen giới thiệu, và phòng học treo nhiều cúp. Hai tiêu chí đầu hợp lý. Tiêu chí thứ ba thì nói rất ít về việc con bạn sẽ học được gì.
Một lớp cờ tốt cho con bạn là lớp mà con muốn đi tiếp sau ba tháng và tiến bộ đều. Cách chắc chắn nhất để biết là đi học thử — và biết nhìn vào đâu trong buổi học thử đó.
Tám điều nên quan sát trong buổi học thử
1. Trẻ có được chơi thật không
Một buổi học cờ tốt luôn có thời gian chơi cờ thật, không chỉ nghe giảng. Với trẻ nhỏ, phần chơi nên chiếm một nửa buổi hoặc hơn. Lớp chỉ giảng trên bảng suốt 60 phút thường làm trẻ nhỏ chán nhanh.
2. Lớp có chia theo trình độ không
Trẻ mới biết luật ngồi chung với trẻ đã chơi hai năm là công thức cho hai kiểu chán: trẻ mới thua liên tục, trẻ giỏi không học được gì. Hỏi xem lớp chia nhóm thế nào, và khi con tiến bộ thì chuyển nhóm ra sao.
3. Số học viên trên một giáo viên
Không có con số đúng tuyệt đối, nhưng hãy để ý: trong buổi học thử, giáo viên có đến bàn từng em để xem các em chơi không? Có sửa lỗi cụ thể không? Nếu giáo viên chỉ đứng trên bục, lớp đang quá đông so với cách dạy.
4. Giáo viên giải thích lỗi thế nào
Nghe cách giáo viên nói với trẻ khi trẻ đi sai. Giáo viên tốt hỏi trước khi nói: "Con nghĩ Mã của bạn đang nhắm vào đâu?" thay vì "Sai rồi, đi lại". Cách hỏi này dạy trẻ tự nhìn thấy lỗi — kỹ năng quan trọng nhất trong cờ.
5. Có giáo trình rõ ràng không
Hỏi: ba tháng tới con sẽ học những gì? Một lớp có kế hoạch sẽ trả lời được cụ thể — luật đầy đủ, chiếu hết cơ bản, bắt đôi, ghim, nguyên tắc khai cuộc... Câu trả lời mơ hồ kiểu "học từ cơ bản đến nâng cao" là dấu hiệu nên hỏi kỹ hơn.
6. Tiến bộ được theo dõi thế nào
Hỏi cách lớp đánh giá tiến bộ của con. Câu trả lời tốt thường là cụ thể và nhiều mặt: con đã thạo những thế chiếu hết nào, giải được loại bài tập nào, có thói quen kiểm tra đe doạ chưa. Thành tích giải chỉ là một phần, và với trẻ nhỏ thường không phải phần quan trọng nhất.
7. Không khí lớp học
Quan sát nét mặt các bạn nhỏ. Trẻ có vui không, có hào hứng chơi không, có dám hỏi không? Có trẻ khóc khi thua không, và giáo viên xử lý thế nào? Một lớp nghiêm túc vẫn có thể vui; một lớp mà trẻ im lặng sợ sai thì khó giữ con lâu dài.
8. Có bài về nhà hoặc luyện tập thêm không
Tiến bộ trong cờ cần luyện đều giữa các buổi. Lớp tốt thường gợi ý việc con làm ở nhà: vài bài tập, vài ván chơi với máy hay với bố mẹ. Không cần nhiều, nhưng cần có.
Câu hỏi nên hỏi giáo viên hoặc trung tâm
- Giáo viên đã dạy trẻ ở độ tuổi của con bao lâu?
- Một buổi học được chia thế nào giữa giảng và chơi?
- Con sẽ được xếp vào nhóm nào, và khi nào được chuyển nhóm?
- Phụ huynh được thông tin về tiến bộ của con như thế nào, bao lâu một lần?
- Lớp có khuyến khích thi đấu không, và nếu con không muốn thi thì sao?
Câu cuối rất đáng hỏi. Có trẻ thích thi đấu, có trẻ chỉ thích chơi. Một lớp tốt tôn trọng cả hai.
Năm dấu hiệu nên tránh
Hứa hẹn thành tích. "Học ở đây sáu tháng là con có huy chương" — không ai hứa được điều đó một cách trung thực, và nó đặt áp lực sai chỗ lên trẻ.
Ép thi đấu sớm. Cho trẻ mới học vài tuần đi thi giải để "cọ xát" thường làm trẻ thua liên tục và nản.
Giáo viên chơi thay trẻ. Khi giáo viên hoặc trợ giảng chỉ luôn nước đi đúng trong lúc trẻ đang chơi, trẻ không học được cách tự nghĩ.
Một nhóm trộn đủ trình độ, không có kế hoạch chia. Như đã nói, cả trẻ mới lẫn trẻ giỏi đều thiệt.
Không cho phụ huynh xem hay học thử. Lớp tự tin vào cách dạy thường sẵn lòng cho phụ huynh xem.
Sau khi chọn: ba tháng đầu là thời gian thử thật
Ngay cả khi buổi học thử rất tốt, hãy coi ba tháng đầu là giai đoạn kiểm chứng. Để ý ba điều: con có còn muốn đi học không, con có chơi cờ ở nhà không, con có kể về lớp không. Nếu cả ba đều có, bạn đã chọn đúng.
Trong lúc chờ tìm lớp, con có thể làm quen bằng cách chơi với máy ở mức Người mới — máy không cho đi sai luật nên trẻ học luật qua tay. Các bài về lộ trình học và cách đồng hành cùng con nằm trong mục chọn lớp học và phụ huynh đồng hành.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn lớp gần nhà hay lớp nổi tiếng?
Với trẻ nhỏ, lớp gần nhà mà con thích đi thường tốt hơn lớp nổi tiếng mà mỗi buổi là một chuyến đi mệt. Sự đều đặn quan trọng hơn danh tiếng, nhất là trong một hai năm đầu.
Giáo viên có cần có danh hiệu cờ không?
Không bắt buộc với lớp cho người mới. Kỹ năng dạy trẻ quan trọng hơn trình độ thi đấu của giáo viên ở giai đoạn đầu. Khi con lên trình độ cao, một huấn luyện viên có trình độ thi đấu tốt sẽ cần thiết hơn.
Học thử mấy buổi thì biết lớp có hợp không?
Một buổi đủ để thấy không khí và cách dạy. Hai ba buổi giúp chắc hơn, vì trẻ thường ngại ở buổi đầu tiên.
Con không thích thi đấu thì có nên học cờ không?
Có. Rất nhiều người chơi cờ cả đời mà không thi đấu. Chọn lớp tôn trọng lựa chọn đó, và để con quyết định chuyện thi đấu khi lớn hơn.
