Đọc tin tức cờ vua, bạn sẽ gặp những chữ viết tắt như GM, IM, FM, WGM đứng trước tên kỳ thủ. Với phụ huynh có con học cờ, câu hỏi thường gặp là: những danh hiệu này nghĩa là gì, và cần gì để đạt được? Bài này giải thích bằng ngôn ngữ đời thường.
Ai phong danh hiệu?
Các danh hiệu quốc tế trong cờ vua do Liên đoàn Cờ vua Thế giới (FIDE) phong. Một khi đã đạt, danh hiệu là suốt đời — không bị mất dù sau đó Elo có giảm.
Ngoài ra, nhiều liên đoàn quốc gia có hệ thống danh hiệu hoặc đẳng cấp riêng cho giải trong nước. Bài này tập trung vào danh hiệu FIDE, vì đó là thứ được nhắc tới nhiều nhất.
Bốn danh hiệu chính (mở cho mọi người)
| Danh hiệu | Viết tắt | Yêu cầu Elo tối thiểu |
|---|---|---|
| Đại kiện tướng | GM | 2500 |
| Kiện tướng quốc tế | IM | 2400 |
| Kiện tướng FIDE | FM | 2300 |
| Ứng viên kiện tướng | CM | 2200 |
Đại kiện tướng (GM)
Danh hiệu cao nhất. Ngoài việc đạt Elo từ 2500 trở lên vào một thời điểm nào đó, người chơi thường phải đạt các "chuẩn" (norm) — những kết quả xuất sắc ở các giải đấu đủ mạnh, với đủ số ván và đủ đối thủ quốc tế theo quy định. Con đường đến GM thường mất nhiều năm thi đấu ở trình độ rất cao.
Kiện tướng quốc tế (IM)
Yêu cầu Elo từ 2400 cùng các chuẩn IM. Đây đã là trình độ rất mạnh, đủ để thi đấu sòng phẳng với nhiều đại kiện tướng.
Kiện tướng FIDE (FM) và Ứng viên kiện tướng (CM)
Hai danh hiệu này chủ yếu dựa vào mức Elo (từ 2300 với FM, từ 2200 với CM), hoặc thành tích ở một số giải đấu được FIDE quy định. Chúng là những mốc đầu tiên mà người chơi phong trào nghiêm túc có thể hướng tới.
Danh hiệu dành cho nữ
FIDE có các danh hiệu riêng cho nữ, thêm chữ W phía trước: WGM, WIM, WFM, WCM, với yêu cầu Elo thấp hơn bốn danh hiệu chính. Đây là danh hiệu riêng, song song — nữ kỳ thủ hoàn toàn có thể đạt các danh hiệu chính GM, IM như mọi người chơi khác, và nhiều người đã làm được.
Các danh hiệu khác
FIDE còn có danh hiệu cho trọng tài, huấn luyện viên, nhà tổ chức giải, và các danh hiệu cho cờ giải bài, cờ thư... Nếu con bạn thích cờ nhưng không theo con đường thi đấu, đây cũng là những hướng đi đáng biết.
Danh hiệu có ý nghĩa gì với người học cờ phong trào?
Với phần lớn người học cờ — kể cả trẻ em học rất chăm — danh hiệu FIDE là mục tiêu xa. Điều đó không có gì đáng buồn. Vài điểm để nhìn đúng:
- Danh hiệu không phải thước đo duy nhất của thành công trong cờ. Chơi cờ cả đời, rèn tư duy, có bạn bè, thích thú với mỗi ván — đó là thành công thật với hầu hết mọi người.
- Mốc gần hữu ích hơn mốc xa. Với một người mới, mục tiêu "thắng máy mức Trung bình" hay "không mất quân vô lý trong mười ván liền" có ích hơn nhiều so với "trở thành đại kiện tướng".
- Đừng biến danh hiệu thành áp lực với trẻ. Trẻ học cờ vì thích sẽ đi xa hơn trẻ học vì bị kỳ vọng.
Con đường tới danh hiệu, nếu con thật sự theo
Nếu con bạn thật sự say mê và có năng khiếu, con đường thường gồm:
- Học cơ bản vững qua lớp và câu lạc bộ.
- Thi đấu đều đặn ở các giải phong trào, rồi các giải trẻ cấp cao hơn.
- Có Elo FIDE bằng cách thi đấu các giải được FIDE tính Elo.
- Có huấn luyện viên chuyên sâu khi đạt trình độ khá.
- Thi đấu các giải quốc tế để có cơ hội đạt chuẩn danh hiệu.
Mỗi bước mất thời gian và công sức của cả gia đình. Quan trọng là con vẫn thích cờ ở mỗi bước.
Tìm hiểu thêm
Quy định chi tiết về danh hiệu (số chuẩn, điều kiện giải đấu) do FIDE ban hành và có thể được cập nhật. Khi con bắt đầu thi đấu nghiêm túc, câu lạc bộ, huấn luyện viên và liên đoàn cờ địa phương là nơi cung cấp thông tin chính xác nhất. Để hiểu Elo hoạt động thế nào, xem bài hệ số Elo là gì. Còn để bắt đầu từ những mốc gần, chơi với máy và theo dõi số lỗi lớn mỗi ván giảm dần.
Những mốc gần cho người học phong trào
Thay vì nhìn lên các danh hiệu xa, người học phong trào có thể đặt những mốc gần, đo được và vẫn rất có ý nghĩa:
- Chơi được cả ván đúng luật, không đi sai.
- Chiếu hết được bằng Hậu và bằng Xe mà không bị hoà pat.
- Thắng được máy ở mức Trung bình một cách thường xuyên.
- Có Elo FIDE đầu tiên sau khi dự một giải được tính Elo.
- Lọt vào nhóm dẫn đầu ở một giải phong trào địa phương.
Mỗi mốc là một niềm vui thật, và đạt được chúng cũng là cách vững chắc nhất để — nếu có năng khiếu và đam mê — tiến tới những danh hiệu cao hơn.
Câu hỏi thường gặp
Đại kiện tướng là gì?
Là danh hiệu cao nhất trong cờ vua do FIDE phong, yêu cầu Elo từ 2500 trở lên cùng các chuẩn đạt được ở những giải đấu mạnh. Danh hiệu được giữ suốt đời.
Danh hiệu có bị mất khi Elo giảm không?
Không. Danh hiệu FIDE một khi đã đạt là suốt đời, dù Elo sau đó có giảm.
Nữ có được thi các danh hiệu GM, IM không?
Có. Các danh hiệu GM, IM, FM, CM mở cho mọi người chơi. Danh hiệu nữ (WGM, WIM...) là hệ thống song song với yêu cầu khác.
Trẻ học cờ có nên đặt mục tiêu danh hiệu không?
Chỉ khi trẻ thật sự say mê và tự muốn. Với phần lớn trẻ, những mục tiêu gần và cụ thể — tiến bộ qua từng tháng, thích thú với cờ — có ích hơn nhiều.
Có danh hiệu cho người chơi cờ nhanh không?
Danh hiệu FIDE chính được xét dựa trên Elo cờ tiêu chuẩn và các chuẩn ở giải cờ tiêu chuẩn. Cờ nhanh và cờ chớp có danh sách Elo riêng, và FIDE có quy định riêng cho một số danh hiệu liên quan — chi tiết nên tra trên thông báo mới nhất của FIDE.
