Học cờ một thời gian, ai cũng muốn biết: mình có tiến bộ không? Cách phổ biến nhất là nhìn điểm Elo. Nhưng điểm Elo dao động nhiều, bị ảnh hưởng bởi đối thủ, phong độ, thể thức. Nhiều người thấy điểm đứng yên và nghĩ mình không tiến bộ, trong khi thực tế họ đã chơi tốt hơn nhiều.
Bài này giới thiệu những cách đo tiến bộ ngoài điểm Elo, dấu hiệu tiến bộ thật, cách tự đánh giá mỗi tháng, và cách vượt qua giai đoạn chững lại. Để có lộ trình tổng thể, đọc lộ trình học cờ vua từ đầu.
Vì sao không chỉ nhìn điểm Elo
- Điểm dao động tự nhiên: một chuỗi thua có thể làm điểm giảm, dù bạn chơi không tệ hơn.
- Đối thủ thay đổi: khi bạn giỏi hơn, bạn gặp đối thủ mạnh hơn, điểm tăng chậm lại.
- Thể thức khác nhau: điểm cờ chớp và cờ chậm có thể đi theo hai hướng khác nhau.
- Tiến bộ không đều: kỹ năng tăng từng bậc, không theo đường thẳng.
Điểm Elo hữu ích khi nhìn xu hướng dài hạn, nhưng không đủ để biết bạn đang tiến bộ ở đâu. Xem cách tính Elo.
Những cách đo tiến bộ khác
1. Số lần mất quân vô lý
Đếm số ván trong mười ván gần nhất mà bạn mất quân do không kiểm tra. Nếu con số giảm dần theo tháng, bạn đang tiến bộ ở kỹ năng quan trọng nhất.
2. Tỷ lệ giải bài tập
Chọn một bộ bài tập chiến thuật vừa sức. Giải lại mỗi tháng. Tỷ lệ đúng tăng lên và thời gian giải giảm đi là dấu hiệu rõ ràng.
3. Sổ lỗi
Nếu bạn giữ sổ ghi lỗi, đếm lỗi theo nhóm mỗi tháng. Nhóm lỗi nào giảm, nhóm nào vẫn cao? Đây là bản đồ tiến bộ chính xác nhất.
4. Độ dài ván trước sai lầm quyết định
Ván của bạn kéo dài bao lâu trước khi có một sai lầm quyết định? Nếu trước đây bạn hay thua ở nước 15, giờ thua ở nước 35, bạn đã tiến bộ.
5. Hiểu vì sao mình thua
Sau mỗi ván thua, bạn có biết mình sai ở đâu không? Khả năng tự nhận ra lỗi là dấu hiệu tiến bộ lớn.
6. Kỹ thuật tàn cuộc
Bạn có chiếu hết bằng Xe và Vua được không? Có biết thế Vua và Tốt nào thắng, thế nào hoà không? Đánh dấu từng kỹ thuật khi bạn làm được.
Tự đánh giá mỗi tháng
Cuối mỗi tháng, dành mười lăm phút trả lời:
- Tháng này mình đã luyện những gì? Bao nhiêu ván chậm, bao nhiêu bài tập, học tàn cuộc gì?
- Lỗi nào mình mắc nhiều nhất?
- Có kỹ năng nào mới mình làm được không?
- Có ván nào mình tự hào không? Vì sao?
- Tháng tới mình tập trung vào điều gì?
Viết lại câu trả lời. Sau vài tháng, đọc lại, bạn sẽ thấy rõ con đường mình đã đi.
Dấu hiệu tiến bộ thật
- Bạn ít mất quân vô lý hơn.
- Bạn nhìn thấy đòn chiến thuật trong ván của mình, không chỉ trong bài tập.
- Bạn có kế hoạch ở trung cuộc thay vì đi ngẫu nhiên.
- Bạn biết chuyển hoá khi đang hơn quân.
- Bạn bình tĩnh hơn khi bị ép.
- Bạn hiểu những ván của người giỏi hơn trước.
Giai đoạn chững lại
Hầu hết người học cờ đều gặp giai đoạn chững lại: điểm không tăng, cảm giác không tiến bộ. Đây là chuyện bình thường. Một vài cách vượt qua:
- Thay đổi cách luyện: nếu chỉ chơi, hãy thêm bài tập; nếu chỉ giải bài tập, hãy chơi nhiều ván chậm hơn.
- Tập trung vào điểm yếu lớn nhất theo sổ lỗi.
- Chơi với người mạnh hơn: thua nhiều hơn, nhưng học được nhiều hơn.
- Nhờ người hướng dẫn xem ván của mình. Xem khi nào cần huấn luyện viên.
- Nghỉ ngắn: đôi khi vài ngày nghỉ giúp đầu óc tỉnh táo hơn.
Xem thêm từ 1000 lên 1500.
Với trẻ em
Với trẻ em, cha mẹ nên đo tiến bộ bằng những điều cụ thể và tích cực, không bằng điểm số:
- Con biết cách đi của tất cả các quân chưa?
- Con có chiếu hết được bằng Hậu không?
- Con có bắt tay đối thủ sau ván không?
- Con có thích chơi cờ hơn trước không?
Không so sánh con với bạn khác, không đặt mục tiêu điểm. Xem theo dõi tiến bộ của con.
Những lỗi hay gặp
Chỉ nhìn điểm Elo. Bỏ qua những tiến bộ thật.
Đánh giá quá thường xuyên. Nhìn điểm mỗi ngày dễ nản.
Không ghi lại gì. Không có dữ liệu để so sánh.
Bỏ cuộc khi chững lại. Giai đoạn chững lại thường đi trước một bước tiến lớn.
Một mẫu bảng tự đánh giá
| Tháng | Ván chậm đã chơi | Tỷ lệ giải bài tập | Lỗi nhiều nhất | Kỹ năng mới |
|---|---|---|---|---|
| Tháng 1 | 8 | 60% | Mất quân vô lý | Chiếu hết bằng Hậu |
| Tháng 2 | 10 | 68% | Mất quân vô lý | Chiếu hết bằng Xe |
| Tháng 3 | 12 | 72% | Không thấy đòn đối phương | Đối Vua |
Nhìn bảng như vậy, bạn thấy rõ: nhóm lỗi "mất quân vô lý" đã giảm, giờ cần tập trung vào nhận ra đòn của đối phương.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình có tiến bộ khi học cờ?
Ngoài điểm Elo, hãy đếm số lần mất quân vô lý, tỷ lệ giải bài tập, và xem sổ lỗi theo tháng.
Bao lâu nên tự đánh giá một lần?
Mỗi tháng một lần là hợp lý. Đánh giá quá thường xuyên dễ bị ảnh hưởng bởi dao động ngắn hạn.
Điểm Elo không tăng có nghĩa là không tiến bộ?
Không nhất thiết. Điểm có thể đứng yên trong khi bạn đang tiến bộ ở nhiều kỹ năng.
Làm sao vượt qua giai đoạn chững lại?
Thay đổi cách luyện, tập trung vào điểm yếu lớn nhất, chơi với người mạnh hơn, và nhờ người hướng dẫn nếu cần.
Có nên đo tiến bộ của trẻ bằng điểm số?
Không nên. Hãy đo bằng những kỹ năng cụ thể và niềm vui của trẻ. Các bài khác có trong mục lộ trình học.
Nên dùng bộ bài tập nào để đo tiến bộ?
Chọn một bộ bài tập vừa sức và giữ cố định trong vài tháng. Giải lại cùng bộ đó mỗi tháng giúp bạn so sánh công bằng, vì độ khó không thay đổi.
