Nhiều phụ huynh cho con học cờ vua nhưng chính mình không biết chơi, và cảm thấy bất lực: con kể về ván cờ mà mình không hiểu, con hỏi mà mình không trả lời được, con thua mà không biết an ủi thế nào. Có người nghĩ "thôi để thầy lo".
Thật ra, vai trò quan trọng nhất của phụ huynh trong việc học cờ của con không cần biết chơi cờ. Đó là giữ cho con thích cờ, tạo nếp luyện đều, và giúp con đối mặt với thắng thua. Dưới đây là bảy việc cụ thể bạn làm được ngay từ tuần đầu.
1. Hỏi về ván cờ, không hỏi về kết quả
Khi con đi học hay đi giải về, câu hỏi tự nhiên nhất là "thắng hay thua?". Hãy thử đổi thành:
- "Ván nào con thấy hay nhất?"
- "Hôm nay con học được quân nào đi thế nào?"
- "Có lúc nào con nghĩ lâu không? Lúc đó con nghĩ gì?"
Những câu hỏi này cho con biết bạn quan tâm tới việc con học, không chỉ tới kết quả. Và khi con giải thích, con đang ôn lại bài một cách tự nhiên — trẻ hiểu sâu hơn khi phải kể lại cho người khác.
2. Làm "học trò" của con
Nhờ con dạy mình. "Con chỉ mẹ quân Mã đi thế nào được không?" là một trong những câu hiệu quả nhất. Trẻ rất thích được làm thầy, và để dạy được, con phải hiểu rõ.
Bạn không cần giả vờ không biết — nếu thực sự không biết thì càng tốt. Sau vài buổi "học" với con, bạn sẽ biết luật cơ bản, và có thể chơi với con những ván đơn giản.
3. Tạo nếp luyện ngắn mà đều
Tiến bộ trong cờ đến từ luyện đều, không phải từ những buổi dài thất thường. Bạn không cần dạy — chỉ cần giữ nếp:
- Mười lăm phút mỗi ngày vào cùng một giờ: vài bài tập thầy giao, hoặc một ván với máy.
- Một góc nhỏ có sẵn bàn cờ, để con tiện bày ra khi muốn.
- Nhắc nhẹ nhàng, không biến thành "bài tập về nhà" thứ hai.
Nếu con chơi trên máy tính, chọn nơi không cần tài khoản và không có trò chuyện với người lạ. Bàn cờ trên trang này cho chơi với máy ngay trên trình duyệt, có mức Người mới đủ dễ cho trẻ đang học luật.
4. Xử lý khi con thua
Đây là lúc bố mẹ quan trọng nhất. Trẻ thua cờ thường buồn, có em khóc, có em giận. Vài nguyên tắc:
- Để con buồn một chút. Đừng vội nói "có gì đâu mà khóc". Nỗi buồn khi thua là cảm xúc bình thường.
- Không phân tích ngay. Khi con đang buồn, đừng hỏi "sao con đi nước đó". Để con bình tĩnh trước.
- Nói về nỗ lực. "Mẹ thấy con nghĩ rất lâu ở ván đó" tốt hơn "lần sau con sẽ thắng".
- Kể chuyện thua của người lớn. Nhà vô địch nào cũng từng thua rất nhiều ván. Trẻ nhẹ lòng hơn khi biết thua là một phần của cờ.
Chịu được thua là một trong những bài học giá trị nhất mà cờ vua dạy trẻ — và bài học đó phần lớn diễn ra ở nhà, không ở lớp.
5. Giữ liên lạc với giáo viên
Bạn không cần hiểu cờ để hỏi giáo viên những câu hữu ích:
- Con đang học đến phần nào, tháng tới học gì?
- Con có điểm mạnh, điểm yếu gì?
- Ở nhà con nên luyện gì, bao lâu?
Giáo viên tốt luôn trả lời được những câu này bằng ngôn ngữ phụ huynh hiểu. Nếu chỉ nhận được câu "con học tốt lắm", hãy hỏi cụ thể hơn.
6. Đừng biến cờ thành cuộc đua thành tích
Khi con bắt đầu đi giải, rất dễ bị cuốn vào thứ hạng, huy chương, Elo. Hãy nhớ lý do ban đầu bạn cho con học cờ: rèn tư duy, sự tập trung, chịu được thắng thua, có một thú vui lành mạnh. Không lý do nào cần huy chương.
Dấu hiệu áp lực quá mức: con sợ đi giải, con giấu kết quả, con không còn chơi cờ ở nhà. Nếu thấy những dấu hiệu này, giảm tần suất thi đấu và nói chuyện với con.
7. Cân nhắc học cùng con
Nếu có thời gian, học cờ cùng con là trải nghiệm tuyệt vời. Bạn không cần giỏi hơn con — thật ra, khi con giỏi hơn bạn, con rất tự hào. Những ván cờ gia đình buổi tối trở thành thói quen chung, và bạn hiểu con đang học gì.
Người lớn học luật cờ trong vài tuần. Nếu bạn muốn bắt đầu, hãy nhờ con dạy những buổi đầu, rồi luyện thêm với máy ở mức thấp.
Những điều không nên làm
- Không chơi hộ, không mách nước khi con đang chơi với người khác.
- Không so sánh con với bạn khác về tốc độ tiến bộ hay thành tích.
- Không ép luyện khi con mệt hoặc đang có chuyện buồn khác.
- Không hứa thưởng theo kết quả thắng thua — thưởng cho nỗ lực và sự đều đặn thì tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ không biết chơi cờ có ảnh hưởng tới việc học của con không?
Không đáng kể về chuyên môn, vì kiến thức cờ đã có giáo viên và tài liệu. Điều bố mẹ ảnh hưởng nhiều nhất là thái độ của con với việc học và với thắng thua — và điều đó không cần biết chơi cờ.
Con muốn chơi với bố mẹ mà bố mẹ không biết thì sao?
Nhờ con dạy. Đây là cơ hội tốt để con ôn bài và để gia đình có thêm một hoạt động chung. Vài tuần là bạn đủ biết để chơi những ván đơn giản với con.
Có nên để con chơi cờ online?
Có thể, với vài lưu ý: chọn nơi không cần tài khoản hoặc có chế độ an toàn cho trẻ, tắt trò chuyện với người lạ, và giới hạn thời gian. Chơi với máy là lựa chọn an toàn nhất cho trẻ nhỏ.
Bao lâu thì biết con có thật sự thích cờ không?
Khoảng hai ba tháng học đều đặn. Nếu con vẫn muốn đi học, tự bày cờ ra chơi ở nhà và kể về các ván cờ, con thật sự thích. Nếu con luôn phải bị nhắc và tìm cách né, hãy nói chuyện với con và giáo viên trước khi quyết định.
