Nhiều trẻ học cờ vua ở lớp rồi muốn chơi thêm ở nhà, và cách tiện nhất là chơi online. Chơi online giúp con có đối thủ ở mọi trình độ, bất cứ lúc nào. Nhưng giống như mọi hoạt động trên mạng, cha mẹ cần chuẩn bị để con chơi an toàn và lành mạnh.
Bài này đưa ra một danh sách việc cụ thể cho cha mẹ: trước khi con bắt đầu, trong khi con chơi, và sau đó. Cuối bài là những câu nói đơn giản giúp con tự bảo vệ mình. Nếu cha mẹ không biết chơi cờ, đừng lo: những việc này không đòi hỏi biết chơi. Xem thêm bố mẹ không biết chơi cờ.
Trước khi con bắt đầu
Chọn nơi chơi
- Chọn trang hoặc ứng dụng có tài khoản dành cho trẻ em, hoặc có tuỳ chọn hạn chế trò chuyện.
- Đọc qua quy định độ tuổi của trang.
- Cân nhắc cho con chơi với máy trước, khi con còn nhỏ hoặc mới bắt đầu. Chơi với máy không có rủi ro trò chuyện với người lạ.
Tạo tài khoản cùng con
- Tên tài khoản không chứa thông tin cá nhân: không tên thật đầy đủ, không năm sinh, không tên trường.
- Không dùng ảnh thật của con làm ảnh đại diện.
- Cha mẹ biết mật khẩu, nhất là với trẻ nhỏ.
- Tắt hoặc hạn chế trò chuyện trong ván và tin nhắn riêng.
Thống nhất quy tắc
Cùng con đặt ra vài quy tắc đơn giản, viết ra và dán gần chỗ chơi:
- Chơi vào khung giờ nào, bao lâu.
- Chơi ở phòng chung, không mang thiết bị vào phòng riêng.
- Làm gì khi có người lạ nhắn tin.
- Khi nào được chơi ván tính điểm.
Trẻ tham gia đặt quy tắc thường tự giác hơn.
Trong khi con chơi
- Để con chơi ở không gian chung của gia đình, để cha mẹ dễ quan sát.
- Thỉnh thoảng ngồi xem cùng, hỏi con về ván cờ.
- Giữ giới hạn thời gian: dùng đồng hồ hẹn giờ nếu cần.
- Ưu tiên ván có thời gian dài vừa phải: ván quá nhanh làm trẻ căng thẳng và khó học.
- Để ý cảm xúc của con: nếu con bực bội sau vài ván thua, gợi ý nghỉ.
Sau khi con chơi
- Hỏi con về ván cờ: "Có ván nào con thấy hay không?", thay vì "Con thắng mấy ván?".
- Hỏi con có gặp điều gì lạ không: tin nhắn, lời nói khó chịu.
- Kiểm tra định kỳ cài đặt tài khoản và lịch sử trò chuyện (nếu có), với sự đồng ý của con.
- Khuyến khích xen kẽ cờ thật: chơi với gia đình, bạn bè, ở câu lạc bộ.
Về điểm số online
Nhiều trang có điểm xếp hạng. Với trẻ em:
- Không đặt mục tiêu điểm cho con.
- Không so sánh điểm của con với bạn khác.
- Nếu con quá lo về điểm, cho con chơi ván không tính điểm, hoặc chơi với máy.
Xem áp lực thành tích.
Những câu nói giúp con tự bảo vệ mình
Dạy con những câu đơn giản, dễ nhớ:
- "Mình không nói tên thật, trường học, nhà ở đâu với người trên mạng."
- "Ai nói điều làm mình khó chịu, mình chặn và kể với bố mẹ."
- "Mình không bao giờ đồng ý gặp người quen trên mạng."
- "Chơi công bằng: không nhờ máy, không nhờ người khác đi hộ."
- "Thua thì nghỉ một chút, không chơi liên tục để gỡ."
Nhắc lại những câu này thỉnh thoảng, nhẹ nhàng, không doạ dẫm.
Dấu hiệu cần chú ý
- Con giấu màn hình khi cha mẹ tới gần.
- Con nhắc tới "bạn mới trên mạng" mà cha mẹ không biết.
- Con buồn bã, cáu gắt sau khi chơi.
- Con chơi quá giờ thường xuyên, khó dừng.
Khi thấy những dấu hiệu này, trò chuyện với con, xem lại cài đặt, và điều chỉnh quy tắc.
Những lỗi hay gặp của cha mẹ
Để con dùng tài khoản của người lớn với đầy đủ tính năng trò chuyện.
Chỉ cấm mà không giải thích. Con dễ tìm cách lách.
Không biết con chơi trên trang nào.
Quá chú ý tới điểm số của con.
Để con chơi trong phòng riêng không giới hạn.
Theo độ tuổi
Trẻ dưới 8 tuổi: nên chủ yếu chơi với máy hoặc với người thân qua đường dẫn mời riêng. Cha mẹ ngồi cùng phần lớn thời gian. Tài khoản do cha mẹ quản lý hoàn toàn.
Trẻ 8 tới 12 tuổi: có thể chơi với người lạ khi đã tắt trò chuyện, trong không gian chung của gia đình. Cha mẹ thỉnh thoảng xem cùng và hỏi han sau mỗi buổi.
Trẻ trên 12 tuổi: có thể tự chủ hơn, nhưng vẫn nên có quy tắc về thời gian và nguyên tắc không chia sẻ thông tin cá nhân. Cha mẹ nên trò chuyện cởi mở thay vì kiểm soát chặt, để con sẵn lòng kể khi gặp chuyện.
Đây chỉ là gợi ý chung. Mỗi trẻ trưởng thành khác nhau, cha mẹ là người hiểu con nhất.
Chơi online cùng con
Một cách vừa an toàn vừa gắn kết là chơi online với con: mỗi người một thiết bị trong cùng phòng, hoặc cùng cầm một bên đấu với máy. Con thấy cha mẹ quan tâm tới sở thích của mình, và cha mẹ hiểu hơn con đang chơi thế nào, gặp những ai trên mạng.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi có thể chơi cờ online?
Tuỳ từng trẻ và quy định của từng trang. Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên ngồi cùng và ưu tiên chơi với máy.
Có nên cho con chơi với người lạ?
Có thể, nếu tắt trò chuyện, dùng tài khoản phù hợp độ tuổi, và con đã hiểu quy tắc an toàn.
Mỗi ngày con nên chơi bao lâu?
Tuỳ độ tuổi, nhưng nên có giới hạn rõ ràng, ví dụ khoảng ba mươi phút, và xen kẽ với cờ thật.
Cha mẹ không biết chơi cờ có giúp được con không?
Có. Những việc trong bài không đòi hỏi biết chơi cờ, chỉ cần sự quan tâm.
Con gặp người nói năng thô lỗ thì làm sao?
Dạy con chặn, báo cáo và kể với cha mẹ, không đáp trả. Các bài khác dành cho phụ huynh có trong mục phụ huynh.
Có nên cài phần mềm theo dõi thiết bị của con?
Tuỳ độ tuổi và hoàn cảnh gia đình. Với trẻ nhỏ, công cụ giới hạn thời gian và nội dung có thể hữu ích. Nhưng không có phần mềm nào thay được sự trò chuyện: trẻ tin tưởng cha mẹ sẽ kể khi gặp chuyện, và đó là lớp bảo vệ quan trọng nhất.
