Tuần trước con còn háo hức đi học cờ, về nhà kể không ngớt về ván thắng. Tuần này con kêu mệt, không muốn đi, thậm chí khóc khi nhắc tới lớp cờ. Phụ huynh nào có con học cờ cũng gặp giai đoạn này ít nhất một lần. Điều quan trọng là đọc đúng nguyên nhân trước khi quyết định cho con nghỉ hay ép con đi tiếp.
Bài này giúp bố mẹ nhận ra những nguyên nhân hay gặp nhất, cách hỏi chuyện con cho đúng, và những việc cụ thể giúp con tìm lại niềm vui với bàn cờ.
Nản là chuyện bình thường
Trước hết, hãy yên tâm: gần như trẻ nào học cờ cũng có lúc nản. Việc học bất kỳ kỹ năng nào — đàn, bơi, vẽ — đều có những giai đoạn khó chịu. Với cờ vua, giai đoạn đó thường đến khi trẻ đã qua phần "vui vì mới lạ" và bước vào phần cần luyện tập nhiều hơn, thua nhiều hơn.
Nản không có nghĩa là con không hợp với cờ. Nó chỉ là tín hiệu rằng có điều gì đó cần điều chỉnh.
Sáu nguyên nhân hay gặp
1. Thua liên tục
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Trẻ lên nhóm cao hơn, hoặc lớp có bạn mạnh hơn nhiều, và con thua ván này tới ván khác. Với trẻ nhỏ, thua liên tục cảm giác như "mình dở", dù thực tế con đang tiến bộ.
2. Bài học quá khó hoặc quá dễ
Nội dung vượt quá sức làm trẻ thấy mình ngốc. Nội dung quá dễ làm trẻ chán. Cả hai đều dẫn tới nản.
3. Áp lực thành tích
Khi người lớn hỏi "hôm nay thắng mấy ván?", "bao giờ con đi giải?", trẻ bắt đầu thấy cờ là nghĩa vụ chứ không phải trò chơi. Áp lực có thể đến từ bố mẹ, thầy cô, hoặc chính trẻ tự đặt ra.
4. Không khí lớp học
Có bạn trêu chọc, có bạn khoe khoang, giáo viên thiên vị, hoặc đơn giản là con không có bạn thân trong lớp. Trẻ thường không nói thẳng lý do này.
5. Mệt mỏi, quá tải
Lịch học quá dày — cờ, tiếng Anh, bơi, toán — khiến trẻ không còn sức. Cờ vua đòi hỏi tập trung, nên thường là môn bị "ghét" đầu tiên khi trẻ mệt.
6. Hết cảm giác mới lạ
Những tuần đầu, mỗi buổi học là một quân cờ mới, một trò chơi mới. Khi đã biết hết luật, bài học chuyển sang luyện tập lặp lại, và cảm giác mới lạ biến mất.
Hỏi chuyện con thế nào cho đúng
Trẻ thường không tự nói ra lý do thật. Vài cách hỏi giúp con mở lòng:
- Hỏi lúc thoải mái, không phải ngay trước giờ đi học hay ngay sau khi con thua. Lúc đi dạo, lúc ăn tối là thời điểm tốt.
- Hỏi câu mở: "Ở lớp cờ, con thích nhất điều gì? Có điều gì con không thích không?" thay vì "Sao con không muốn đi?".
- Hỏi về các bạn và thầy cô: "Con hay chơi với bạn nào ở lớp?". Câu trả lời thường hé lộ vấn đề về không khí lớp.
- Lắng nghe, không phán xét. Nếu con nói "con thua hoài", đừng vội bảo "thua cũng được mà". Hãy công nhận cảm xúc: "Thua nhiều chắc con buồn lắm."
Những điều bố mẹ nên làm
Giảm áp lực kết quả. Ngừng hỏi thắng thua. Hỏi về điều con học được, về ván con thấy thú vị. Xem thêm động viên con.
Chơi với con ở nhà, cho vui. Chơi những trò nhỏ như trò chơi Tốt, hoặc chấp quân để con có cơ hội thắng thật. Nhắc con rằng cờ là trò chơi. Bài dạy trẻ học cờ tại nhà có nhiều trò gợi ý.
Trao đổi với giáo viên. Hỏi thầy cô về tiến độ và không khí lớp. Có thể con cần chuyển nhóm vừa sức hơn.
Giảm tải lịch học nếu con quá mệt. Đôi khi nghỉ một hai tuần là đủ để con nhớ cờ trở lại.
Tìm bạn chơi cùng lứa. Trẻ thích cờ hơn khi có bạn. Một người bạn cùng học có thể thay đổi hoàn toàn cảm giác của con.
Cho con thấy tiến bộ. Nhắc lại những gì con đã làm được: "Tháng trước con chưa biết chiếu hết bằng Xe, giờ con làm được rồi." Bài theo dõi tiến bộ của con gợi ý cách ghi lại.
Những điều không nên làm
Ép con đi học bằng mọi giá. Ép buộc có thể giữ con ở lớp, nhưng sẽ làm con ghét cờ lâu dài.
Cho con nghỉ ngay lập tức. Nếu mỗi lần nản đều được nghỉ, con học được rằng gặp khó thì bỏ. Hãy tìm hiểu nguyên nhân trước.
So sánh con với bạn khác. "Bạn A học cùng mà giỏi hơn con" là câu làm tổn thương nhất.
Trách phạt vì thua. Thua là một phần của cờ. Trẻ cần cảm thấy an toàn khi thua.
Hứa thưởng lớn cho chiến thắng. Phần thưởng gắn với thắng thua làm tăng áp lực và làm thua càng đau hơn.
Khi nào nên cho con dừng
Có những lúc dừng lại là quyết định đúng:
- Con đã được lắng nghe, lớp đã được điều chỉnh, nhưng sau vài tháng con vẫn không muốn.
- Con có một sở thích khác mà con thật sự đam mê hơn.
- Việc học cờ đang ảnh hưởng tới sức khoẻ, giấc ngủ hoặc tâm lý của con.
Nếu dừng, hãy để cửa mở: "Khi nào con muốn chơi cờ lại, bố mẹ luôn sẵn sàng." Nhiều trẻ quay lại với cờ sau vài năm, khi lớn hơn và tự tìm thấy niềm vui riêng. Bài khi con muốn bỏ nói kỹ hơn về quyết định này.
Giúp con tìm lại niềm vui
- Chơi các biến thể vui: cờ chấp quân, trò chơi Tốt, bày thế cờ đố nhau.
- Xem một ván cờ đẹp cùng con và cùng đoán nước tiếp theo.
- Tham gia một buổi giao lưu nhỏ ở câu lạc bộ, không tính thắng thua.
- Để con tự chơi với máy ở mức dễ trên bàn cờ của trang — thắng máy vài ván có thể giúp con lấy lại tự tin. Đặt giới hạn thời gian hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Con học cờ được vài tháng thì nản, có bình thường không?
Rất bình thường. Đây thường là lúc cảm giác mới lạ qua đi và việc học cần nhiều luyện tập hơn.
Có nên ép con tiếp tục học?
Không nên ép, nhưng cũng không nên cho nghỉ ngay. Hãy tìm hiểu nguyên nhân và điều chỉnh trước.
Con thua nhiều nên nản, phải làm sao?
Trao đổi với giáo viên để con chơi với bạn vừa sức hơn, và chơi chấp quân với con ở nhà để con có cơ hội thắng thật.
Có nên thưởng khi con thắng để con có động lực?
Không nên gắn phần thưởng với thắng thua. Hãy khen sự cố gắng và tiến bộ của con.
Nếu con muốn dừng hẳn thì sao?
Tôn trọng quyết định của con sau khi đã tìm hiểu kỹ, và để ngỏ khả năng quay lại sau này.
